Sở công thương Bắc Giang - Trung tâm xúc tiến thương mại Bắc Giang

Điện lực - Năng lượng

EVN: tái cơ cấu hay củng cố độc quyền?

Cập nhật :Thứ sáu, 4-12-2009

- Trong một bước đi được coi là nhằm tái cơ cấu ngành, tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) mới đây đã trình Thủ tướng đề án thành lập năm tổng công ty điện lực hoạt động theo mô hình công ty mẹ – con trực thuộc tập đoàn này. Năm công ty con của EVN trước đây gồm các công ty điện lực 1, 2, 3, công ty Điện lực Hà Nội và công ty Điện lực TP.HCM, được EVN cho rằng đủ điều kiện trở thành công ty mẹ trong tổ chức năm tổng công ty mới. Các công ty con khác của EVN đã được hình thành trong quá trình cổ phần hoá, các công ty điện lực trực thuộc khác sẽ là các công ty con của năm tổng công ty này và là “cháu” của “ông” EVN. Năm tổng công ty mới, với tên gọi: tổng công ty Điện lực miền Bắc, tổng công ty Điện lực miền Trung, tổng công ty Điện lực miền Nam, tổng công ty Điện lực Hà Nội, tổng công ty Điện lực TP.HCM. Theo EVN, đó là những tổng công ty có quy mô “rất lớn”, hoạt động kinh doanh đa ngành nhưng lấy việc vận hành lưới điện, phân phối và kinh doanh bán điện là chủ yếu.

EVN cũng báo cáo rằng, với năm tổng công ty mới, nhờ tập trung nguồn lực, hạch toán tập trung nên sẽ khắc phục được nhiều yếu kém trong tổ chức trước đây như: không có sự phản biện của cấp quản lý khác (do chế độ một thủ trưởng); thiếu chủ động trong thực hiện nhiệm vụ, đôi khi làm mất cơ hội kinh doanh, lúng túng, khó minh bạch trong hạch toán lỗ – lãi… Trong cơ cấu mới này, tập đoàn EVN được xác định là chủ sở hữu, quyết định các chủ trương, định hướng, kế hoạch sản xuất – kinh doanh, tài chính, nhân sự… của năm tổng công ty trên.

Theo đánh giá của một số chuyên gia thì đề án trên của EVN nhằm gom 11 công ty hiện nay thành 5 tổng công ty là một việc nên làm để giảm bớt số lượng các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực phân phối và bán lẻ điện, tập trung được nguồn lực và nâng cao năng lực của các đơn vị này. Theo đề án tái cơ cấu ngành điện mà bộ Công thương xây dựng thì việc thu gọn các đơn vị điện lực này cũng rất cần để chuẩn bị cho các đơn vị phân phối và bán lẻ điện có thể tham gia hoạt động cạnh tranh trong giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh trong tương lai.

Tuy nhiên, bản đề án dài tới 75 trang của EVN có thể nói là vẫn sơ sài và có nhiều điểm bất hợp lý. Nếu triển khai đề án, chưa chắc đã giúp EVN tái cơ cấu ngành thành công, thậm chí, một số hướng đi gọi là cải cách lại có thể khiến tập đoàn này đi vào chỗ khó khăn hơn. Điều dễ nhận ra nhất là không hiểu sao, EVN vẫn tiếp tục đề xuất cho những tổng công ty có quy mô “rất lớn” – nhưng là công ty “con” của mình – tiếp tục đi theo mô hình kinh doanh đa ngành với đủ thứ ngành nghề chẳng liên quan gì đến điện: cho thuê văn phòng, bán đấu giá tài sản, quảng cáo thương mại, kinh doanh chứng khoán, ngân hàng… EVN đã không đếm xỉa gì đến những bài học từ việc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đầu tư ra ngoài ngành lâu nay: như tổng công ty cổ phần Tài chính dầu khí (thuộc tập đoàn Dầu khí) thua lỗ hơn 1.000 tỉ đồng do đầu tư chứng khoán năm 2008. Ngay EVN, tính đến 31.12.2008 cũng đã đầu tư 214 tỉ đồng vào chứng khoán, quỹ đầu tư tài chính và bị thua lỗ 30 tỉ đồng. Các tập đoàn Công nghiệp tàu thuỷ, Công nghiệp cao su… cũng đã đầu tư hàng trăm tỉ đồng ra ngoài ngành và bị thua lỗ hoặc không mang lại lợi nhuận.

Cho nên, với ý định để cho các tổng công ty lớn của mình tiếp tục đi theo con đường trên, liệu có lúc nào đó, EVN sẽ phải chịu trách nhiệm về việc để cho các “con” của mình đi vào con đường phá sản. Và một điều rất dể xảy ra là các tổng công ty này sẽ lấy tiền lãi từ hoạt động phân phối, bán lẻ điện để bù chéo cho các ngành nghề kinh doanh chẳng liên quan đến điện. Hậu quả là, khách hàng của ngành điện sẽ phải gánh thêm các chi phí vô lý do việc các tổng công ty của EVN kinh doanh đa ngành.

Còn nói về mô hình tổ chức, đề án của EVN không nêu rõ được với mô hình mới, hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các đơn vị điện lực thuộc các tổng công ty trên thế nào, năng lực quản lý, tiềm lực tài chính sẽ được nâng cao thế nào để đảm bảo khả năng cạnh tranh trên thị trường điện cạnh tranh trong tương lai.

Về cơ chế quản lý giá bán điện, trong đề án, EVN đề nghị tập đoàn sẽ quyết định mức giá bán buôn điện cho các tổng công ty điện lực. Nhưng giá bán từ các tổng công ty này cho các công ty điện lực tỉnh lại do từng tổng công ty quyết định. Nếu điều này được phê duyệt, hoá ra EVN lại đóng vai trò quản lý nhà nước về giá bán buôn điện. Trong khi đó, theo điều 66 của luật Điện lực, thẩm quyền này là của cục Điều tiết điện lực, bộ Công thương. Và hơn nữa, với cách làm như thế, EVN lại tạo ra một kiểu cơ chế xin – cho rất khó chấp nhận theo yêu cầu cải cách ngành điện hiện nay.

Trước đây, khi cục Điều tiết điện lực, bộ Công thương xây dựng và trình Chính phủ đề án tái cơ cấu ngành điện, một đề án được nhiều người đánh giá cao, EVN đã phản ứng rất mạnh như cho rằng đề án ấy sẽ xé nhỏ, làm suy yếu tập đoàn. Nay với đề án mới này, EVN dường như muốn củng cố sức mạnh độc quyền của mình. Nhưng với cách làm đã được phân tích ở trên, e rằng có cho thực hiện đề án thì chính EVN sẽ tự làm suy yếu mình, giống như tấm gương Vinashin hiện nay mà thôi.

SGTT