Chúng tôi đến Thôn Thủ Dương, một làng nghề nổi tiếng với sản phẩm mỳ gạo mà nhân dân quanh vùng quen gọi là“mỳ Chũ" ở xã Nam Dương, huyện Lục Ngạn trong một ngày giữa thu tháng 7 nóng bức. Trải qua nhiều thử thách của nền kinh tế thị trường, đến nay mỳ Chũ vẫn khẳng định được thương hiệu trong đời sống văn hoá ẩm thực của người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.
Làng nghề mỳ Thủ Dương được hình thành từ những năm 60 của thế kỷ XX, do một hộ người Hoa học từ Trung Quốc rồi truyền lại cho dân làng. Sản phẩm mỳ được chế biến theo một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt khá công phu, nguyên liệu làm từ gạo Bao Thai Hồng, từ đó đến nay được nhân dân làng duy trì phát triển sau nhiều năm và đã trở thành làng nghề.
Ban đầu, chế biến mỳ chủ yếu dựa theo hình thức thủ công. Sau này người dân sáng tạo đưa máy móc công nghệ tiên tiến áp dụng vào một số khâu như tráng bánh, xay bột, thái mỳ... nhưng vẫn giữ được hương vị cũng như chất lượng đặc trưng. Tuy nhiên, do chuyển đổi cơ chế, làng nghề sản xuất mỳ có lúc tưởng như mai một do trên thị trường xuất hiện nhiều loại thực phẩm hàng hóa sản xuất theo kiểu công nghiệp giá thành giảm. Với lòng nhiệt huyết, quyết giữ nghề truyền thống, một số hộ trong làng vẫn duy trì sản xuất, do vậy nghề chế biến mỳ truyền thống vẫn được gìn giữ và bảo tồn cho đến ngày nay. Mỳ Thủ Dương sản xuất 100% từ gạo theo quy trình công nghệ truyền thống, không sử dụng màu, không có hoá chất hoặc phụ gia... rất an toàn đối với người tiêu dùng. Sản phẩm này đã dần chiếm được lòng tin của người tiêu dùng, khẳng định được chất lượng sản phẩm hàng hoá.
Hiện làng nghề Thủ Dương có gần 200 hộ tham gia làm mỳ trên tổng số 263 hộ sống trong thôn. Từ năm 2004 được sự quan tâm của Nhà nước, tỉnh đã triển khai dự án xây dựng cơ sở hạ tầng cho làng nghề với tổng số tiền hơn 4 tỷ đồng. Đặc biệt, nhờ sáng tạo đưa tiến bộ khoa học và công nghệ vào sản xuất, đến nay các công đoạn chính của quy trình đã được sử dụng bằng máy móc thay thế lao động thủ công, chính vì vậy chất lượng sản phẩm được nâng lên, tiết kiệm các chi phí như than, điện, công lao động, tăng năng suất và thu nhập cho người lao động. Gia đình chị Nguyễn Thị Viên là một hộ gia đình khá nổi tiếng của làng mỳ biết: khi chế biến 100 kg gạo nguyên liệu thu được bình quân từ 70 kg mỳ khô; 2 - 3 kg mỳ vụn. Giá bán mỳ tại cơ sở là 17.000 đồng /kg, giá mỳ vụn 4.000 đồng /kg, nếu bán bó là 3.000 đồng /bó, thu nhập được khoảng gần 1 triệu đồng. Sau khi trừ mọi chi phí, 01 tạ gạo cho thu lãi hơn 200.000 đồng, (nghĩa là các hộ bỏ ra một đồng chi phí thì thu lại một đồng rưỡi, giá trị tăng thêm so với chi phí bình quân là 0, 5 lần). Chị nói: “Tuy thu nhập cao nhưng làm nghề mỳ không phải dễ tôi thấy rất vất vả và nhiều công đoạn từ khâu xay bột, tráng bánh, sấy mỳ, thái mỳ, bó mỳ đều rất tỷ mỷ để có những sợi mỳ tươi ngon cho mọi người thưởng thức’’. Hầu hết những người làm mỳ ở đây đều phải thuê xay bột ở HTX với giá thành 50.000/tạ chỉ một vài hộ có máy xay, ngày trước xay thủ công vất vả hơn, bây giờ có máy đỡ hơn nhiều.
Nghề chế biến mỳ truyền thống của làng ngày càng được phát triển mạnh mẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao, mỗi ngày làng nghề sản xuất chế biến và tiêu thụ được từ 14-15 tấn mỳ khô, lợi nhuận hơn 400 triệu đồng, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động nông nhàn của địa phương góp phần tích cực xoá đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập, đời sống vật chất và tình thần được nâng nên các hộ đã có điều kiện mua sắm những đồ dùng đắt tiền như xe máy, ti vi, tủ lạnh, đầu tư cho con em học hành.... Hầu hết các hộ đã tự trang bị cho mình những máy móc đơn giản như máy thái mỳ không phải thái thủ công đỡ vất vả và tốn nhiều thời gian hơn. Đây là bước đột phá mới của người dân làng mỳ hôm nay.
Năm 2007, Phòng giao dịch Ngân hàng chính sách xã hội huyện Lục Ngạn đã tạo điều kiện cho 20 gia đình xã viên HTX sản xuất mì Thủ Dương - xã Nam Dương vay 350 triệu đồng để phát triển làng nghề. Nhờ nguồn vốn này, nhiều gia đình đã đầu tư mua sắm máy móc, mở rộng nhà xưởng, phát triển sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Ông Nguyễn Văn Tuấn - chủ nhiệm HTX cho biết: Gia đình có 4 lao động, khi chưa có máy tráng mì, mỗi ngày tráng thủ công chỉ được 28 kg gạo, lãi khoảng 60 nghìn đồng. Đầu năm 2007, gia đình ông được vay 20 triệu đồng từ Ngân hàng chính sách - xã hội huyện, ông đã đầu tư mua máy tráng mì trị giá 25 triệu đồng. Nhờ đó, mỗi ngày có thể tráng được từ 5 đến 6 tạ gạo. Ngoài ra, ông còn nhận tráng thuê cho 3 đến 4 hộ sản xuất mì trong thôn.
Ông Tuấn cho biết thêm, một tạ gạo để sản xuất mì trừ chi phí lãi khoảng hơn 200 nghìn đồng. Sản phẩm làm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Sản xuất mì trải qua rất nhiều công đoạn: từ ủ gạo, xay bột, tráng, phơi, thái và bó..., nên khi thời tiết thuận lợi mỗi gia đình một ngày làm được 1đến 2 tạ gạo. Còn khi trời mưa do không có chỗ phơi nên các gia đình hầu như nghỉ làm. Vì vậy gia đình ông và các xã viên mong muốn được Nhà nước quan tâm hỗ trợ kinh phí để làm lò sấy mì, tạo điều kiện cho làng nghề có thể sản xuất ổn định liên tục ngay cả trong mùa mưa.
Đến nay, làng mì Thủ Dương đã có hơn 20 hộ mua được máy tráng mì. Việc đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất đã góp phần giải phóng sức lao động, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vào thời điểm có đơn đặt hàng nhiều, mỗi ngày làng nghề Thủ Dương tráng hàng chục tấn gạo, cung cấp sản phẩm ra thị trường.
Những năm vừa qua, được sự quan tâm đầu tư hàng tỷ đồng của các cấp, các ngành làng nghề truyền thống Thủ Dương được khôi phục và phát triển. Hệ thống đường giao thông được cứng hoá, sạch đẹp, điện nước bảo đảm phục vụ sản xuất. Sản phẩm mì Chũ - Thủ Dương đã được bạn hàng trong và ngoài huyện Lục Ngạn ưa chuộng. Bởi sợi mì thơm ngon, dẻo..., sản phẩm không sử dụng chất bảo quản. Đó là hương vị đặc trưng của sản phẩm làng nghề đã tồn tại nhiều năm. Để tiếp tục tạo điều kiện cho làng nghề phát triển, các ngành chức năng trong huyện đang nỗ lực triển khai xây dựng thương hiệu cho mì Chũ - Lục Ngạn.
Từ những thành tựu đã đạt được để đẩy mạnh phát triển hơn nữa, nâng cao hiệu quả kinh tế của làng mỳ chúng tôi thấy cần đẩy mạnh đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ, trang thiết bị nhằm nâng cao năng lực sản xuất chế biến của hộ gia đình nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng của sản phẩm mỳ truyền thống. Nên đầu tư mua sắm máy móc thay thế lao động thủ công trong một số công đoạn như xay bột, tráng bánh. Hoạt động chế biến mỳ và thị trường tiêu thụ đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại phát triển của ngành nghề chế biến cho nên cần được quan tâm củng cố các thị trường truyền thống, tìm kiếm thị trường mới thông qua các cuộc triển lãm, hội chợ và tham gia các hội chợ xuất khẩu sản phẩm, hỗ trợ cung cấp thông tin, tiếp thị, tìm kiếm thị trường, đối tác kinh doanh, tạo cơ hội cho các hộ tham gia quảng cáo, triển lãm giới thiệu sản phẩm. Các cấp, các ngành chức năng ở địa phương cần có chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu và quảng bá thương hiệu sản phẩm “mỳ Chũ” rộng rãi trên thị trường.
Sản phẩm mỳ sau chế biến có giữ được chất lượng tốt, thời gian bảo quản lâu, vận chuyển được đi xa, tiện lợi cho việc sử dụng cần đầu tư nghiên cứu bao bì đóng gói sao cho mẫu mã đẹp, phù hợp thị hiếu của người tiêu dùng. Cải tiến quy trình công nghệ trong một số khâu chế biến nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm là việc làm mang tính quyết định, tạo thương hiệu, chỗ đứng của sản phẩm trên thị trường cũng như đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Chúng ta nên khuyến khích hỗ trợ các hộ tham gia sản xuất chế biến mỳ, xây dựng thương hiệu và đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu sản phẩm hàng hoá của mình, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như ISO... đảm bảo chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm; giúp các hộ nông dân tham gia chế biến nông sản áp dụng các tiến bộ công nghệ tiên tiến, thay đổi dần cách sản xuất mang tính truyền thống thủ công với năng suất thấp, chất lượng không đáp ứng nhu cầu thị trường.
Để sản phẩm mỳ Chũ đạt hiệu quả chúng ta phải làm được những vấn điều trên. Như vậy làng nghề mới phát triển hơn có chỗ đứng vững chắc trong nền kinh tế thị trường và là sản phẩm nổi tiếng trên quê hương Bắc Giang. /.
Thông tin về HTX Mỳ Thủ Dương tại website: www.mythuduong.com
Cơ quan chủ quản : SỞ CÔNG THƯƠNG BẮC GIANG.
Đơn vị phụ trách trang tin điện tử : TRUNG TÂM XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI BẮC GIANG.
Địa chỉ : 01 đường Đàm Thuận Huy - TP Bắc Giang - Tel: 0240.3828607 /Fax: 0240.3828607
E-mail : tuxttmbg@gmail.com